Kiểm tra CPU, RAM, ổ đĩa VPS Linux và tìm tiến trình ngốn tài nguyên

Khi VPS chậm, website lỗi 502, hoặc báo đầy ổ cứng, việc đầu tiên là kiểm tra CPU, RAM, ổ đĩa để tìm đúng tiến trình đang ngốn tài nguyên. Bài viết tổng hợp các lệnh kiểm tra tài nguyên VPS Linux thường dùng và cách xử lý từng tình huống.

Xem tổng quan nhanh

uptime        # load average 1, 5, 15 phút
free -h       # RAM và swap
df -h         # dung lượng ổ đĩa
nproc         # số nhân CPU

Load average so với số nhân CPU: VPS 2 nhân mà load liên tục trên 2 là CPU đang quá tải.

Trên SuniHost, với máy chủ hỗ trợ, nút Thống kê trong trang quản lý VPS hiển thị biểu đồ CPU, RAM, ổ đĩa và mạng mà không cần đăng nhập vào VPS.

CPU và RAM: tìm tiến trình gây tải

apt install htop -y
htop

Trong htop, bấm F6 để sắp xếp theo CPU% hoặc MEM%, F9 để dừng tiến trình, q để thoát. Không có htop thì dùng:

ps aux --sort=-%cpu | head -10     # 10 tiến trình tốn CPU nhất
ps aux --sort=-%mem | head -10     # 10 tiến trình tốn RAM nhất

Thủ phạm thường gặp

• php-fpm, mysqld tăng vọt: website bị nhiều truy cập (có thể là bot), truy vấn chậm hoặc plugin nặng.
• Tiến trình lạ tên ngẫu nhiên, CPU 100% liên tục: có thể VPS bị cài mã đào tiền ảo. Đổi mật khẩu, kiểm tra crontab, và xem bài 10 bước bảo mật VPS Linux.
• Hệ thống tự tắt tiến trình: kiểm tra dmesg | grep -i "killed process"; thiếu RAM thì tạo swap hoặc nâng RAM.

Ổ đĩa: tìm thư mục chiếm dung lượng

du -xh / --max-depth=1 2>/dev/null | sort -h | tail -15

Đi dần vào thư mục lớn nhất, ví dụ du -xh /var --max-depth=1 | sort -h. Công cụ ncdu (apt install ncdu) cho giao diện duyệt thư mục trực quan hơn.

Chỗ hay đầy

• Log hệ thống: xem journalctl --disk-usage, giới hạn lại bằng journalctl --vacuum-size=200M.
• Log website, log ứng dụng trong /var/log hoặc thư mục ứng dụng: nén hoặc xoá log cũ, cấu hình logrotate.
• Bản sao lưu cũ tích tụ: chỉ giữ số bản cần thiết.
• Docker: docker system df, dọn bằng docker image prune -a.
• Cache gói cài đặt: apt clean.

Lưu ý: tệp đã xoá nhưng vẫn đang được tiến trình mở thì chưa giải phóng dung lượng; kiểm tra bằng lsof +L1 và khởi động lại dịch vụ đó.

Ổ đĩa chậm (I/O)

apt install iotop -y
iotop -o

Hiển thị tiến trình đang đọc ghi ổ đĩa nhiều nhất. Cột wa trong top cao nghĩa là CPU đang phải chờ ổ đĩa.

Mạng

ss -s                     # tổng số kết nối
ss -tn state established | wc -l
apt install nload -y && nload     # băng thông vào ra theo thời gian thực

Số kết nối tăng đột biến từ vài IP thường là bot hoặc tấn công; có thể chặn bằng tường lửa hoặc Fail2ban.

Kết luận

Với vài lệnh htop, free, df, du, bạn tìm được nguyên nhân của phần lớn sự cố chậm, đầy ổ trên VPS. Nếu tài nguyên thường xuyên chạm trần, nâng cấp CPU, RAM hoặc ổ cứng ngay trong trang quản lý Cloud VPS.